30
Nisan
2025
Çarşamba
SİYASET

ABD gözüyle üç paşa

Milliyet Washington muhabiri Yasemin Çongar, Pentago'nun  emekli olan eski Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hilmi Özkök, yeni Genelkurmay Başkanı Yaşar Büyükanıt ve yeni Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral İlker Başbuğ ile ilgili değerlendirmelerini içeren "ABD gözüyle üç paşa" başlıklı yazısını aynen alıntılıyoruz...

ABD gözüyle üç paşa 

Giden komutandan başlayalım. Bush yönetiminde, genelkurmay başkanlığını bugün devredecek olan Org. Hilmi Özkök'e övgüde cimri davranacak bir yetkili bulamazsınız. 

Bu övgü, üç ayrı fasılda incelenebilir: 

ABD'li yetkililer, öncelikle, Org. Özkök'ün Türkiye'de demokrasinin ve AB sürecinin ilerlemesi yönündeki özenine hayranlık belirtiyorlar; ordunun, siyasi reformlara ayak uydurmasına başarıyla önderlik ettiğini vurguluyorlar. Demokrat, entelektüel ve ılımlı olmasını, bir kesimin sert suçlamalarına maruz kaldığı dönemlerde bile, bu vasıflarına gölge düşürmemesini takdir ediyorlar. 

İkincisi, Org. Özkök'ün Türkiye'nin Batı ittifakı içindeki konumuna büyük önem verdiğini ve Ankara'nın başta Irak, İran, Suriye olmak üzere kritik konulardaki politikalarına, zaman zaman ifade ettiği "sağlıklı görüşler" ile "doğru yönde" katkı sağladığını düşünüyorlar.
Üçüncüsü, ABD'li yetkililere göre Org. Özkök, ordumuzun çeşitli kademelerinde mevcut ve son yıllarda, zaman zaman ikili ilişkiler tarihinin en sert demeçleri arasında sayılabilecek açıklamalara da yansıyan Amerikan karşıtı görüşlere itibar etmedi. ABD'nin politikalarını desteklemediği, hatta etraflıca eleştirdiği zamanlarda bile, Türk-Amerikan ilişkisini ön planda tuttu ve zedelenmemesine özen gösterdi.

Haleflere bakış 

ABD yönetiminin Org. Özkök'e bunca 'olumlu' bakması, ilişkilerin 1 Mart tezkeresi ve Süleymaniye'deki "çuval olayı" ile sarsıldığı, Irak'taki PKK varlığının çıban başı oluşturduğu bir geri planla birlikte değerlendirildiğinde daha da dikkat çekici. 

Esasen Washington, 1 Mart tezkeresinin faturasını dönemin savunma bakan yardımcısı Paul Wolfowitz ağzından, bir yönüyle, Türk ordusuna çıkardığında bile, Org. Özkök'ten ziyade, o günkü kara kuvvetleri komutanı, emekli Org. Aytaç Yalman başta olmak üzere diğer bazı generalleri hedef almaktaydı. 

Bu kadroda, ABD'nin Irak konusunda kendisine destekçi saydığı isimlerden biri Org. Özkök ise, diğeri de Org. Yaşar Büyükanıt idi. Şundan kuşku olmasın; gerek genelkurmay başkanlığını bugün üstlenecek olan Org. Büyükanıt, gerekse kendisinden Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nı devralan Org. İlker Başbuğ, ABD yönetiminin "sağlam müttefik" gözüyle baktığı komutanlar. 

Org. Büyükanıt ile halef-selef ilişkini, genelkurmay başkanlığında da sürdürmesi beklenen Org. Başbuğ, ABD Genelkurmay Başkanı Org. Peter Pace'in "yakın dost" saydığı, son yıllarda "derin samimiyet" kurduğu ve "görüş ayrılıklarını en açık biçimde konuşabildiği" bir komutan. 

ABD Genelkurmay Başkanı, benzer bir samimiyeti Org. Büyükanıt'la da kurmak için beklemedi; geçen kasımda Washington'u ziyaret ettiğinde, kendisine büyük yakınlık gösterdi.

İçte ve dışta 

Ordunun tepesindeki devir teslimlerle ilgili konuştuğum ABD kaynakları, Büyükanıt ve Başbuğ adlarını hemen hep birlikte zikrediyorlar. Nedeni, içinde yine 1 Mart'a gönderme içeren bir analiz: Washington, kritik konularda Özkök ve Yalman arasında olmayan uyumun, Büyükanıt-Başbuğ ikilisinde sağlanacağına inanıyor. 

Peki, ABD'nin bu ikiliden beklentisi ne? 

Eğer AKP hükümetinden hiç haz etmeyen bazı fikir kuruluşlarındaki uzmanlara kulak verirseniz, "AKP'nin rejimi ele geçirme çabası, yeni dönemde, Türk ordusundan kararlı karşılık görecek" türünden temenniler işitebilirsiniz. 

Yönetim ise, içişlerimiz konusunda daha temkinli. 28 Şubat'ın "Washington'ın marifeti" gibi algılanmasından rahatsızlık duyan ABD'li yetkililer, Türkiye'nin yeni bir anti-demokratik macera yaşamasını istemiyorlar. 

Bir diplomat, "Org. Büyükanıt'ın da, Türkiye'nin AB yolunda ilerlemesine destek vereceğine inanıyoruz" diyor. Sonra, ordunun tavrının, Çankaya yolunda etkili olabileceğini hesapladıklarını yansıtırcasına, "Kutuplaşma yaratmayacak bir cumhurbaşkanı, demokratik istikrara yarar. Hükümet, parlamento, siyasi partiler, sivil toplum, ordu ve diğer bütün ilgili tarafların bunu göreceğini umuyoruz" diye ekliyor.
Org. Büyükanıt'ın yeni görevinde ABD ile yürüteceği ilişkinin asıl odak noktası ise, bölgedeki durum olacak. Irak ve özelde Kerkük, İran'la nükleer kriz, Ortadoğu ve Lübnan Gücü, Türkiye ile ABD arasında çok yakın askeri diyaloğu şart kılıyor. 

Irak'taki PKK varlığının bitirilmesi de, yine sıkı askeri işbirliği gerektiriyor. Washington'ın "PKK Koordinatörü" olarak, gerek ABD Genelkurmay Başkan Yardımcısı, gerekse NATO Avrupa Kuvvetleri Komutanı iken, Türk ordusunun kurmaylarıyla yakın ilişki kurmuş Joseph Ralston'ı atayacağı yönündeki duyum, bu ihtiyaçla uyumlu. 

Son olarak Pentagon, Org. Büyükanıt ile, iki ordu arasındaki örselenmiş ilişkilerin tümden tamiri ve karşılıklı kızgınlıkların kalıcı olmaması için işbirliği istiyor. Org. Büyükanıt'ın, Org. Özkök'e kıyasla, bu açıdan çok daha "yardımcı" bir kurmay kadroyla çalışacağı da Washington'da not ediliyor. 

Büyükanıt görevi devralıyor

Orgeneral Hilmi Özkök, Genelkurmay Başkanlığı görevini bugün törenle Orgeneral Yaşar Büyükanıt'a devredecek.

Orgeneral Büyükanıt, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin 25’inci Genelkurmay Başkanı olacak.

Devir-teslim töreni saat 16.30'da Genelkurmay Başkanlığı karargahında yapılacak.

Törende ayrıca Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, emekliye ayrılan Orgeneral Hilmi Özkök'e 'Devlet Şeref Madalyası' verecek.

Genelkurmay Başkanlığı görevini yaş haddi nedeniyle iki yıl sürdürecek olan Orgeneral Büyükanıt, 1 eylül 1940 tarihinde İstanbul'da doğdu.

Büyükanıt, 1961 yılında piyade subayı olarak Kara Harp Okulu’ndan, 1972 yılında da Kara Harp Akademisi'nden kurmay subay olarak mezun oldu.

Ordunun çeşitli kademelerinde görev yapan Büyükanıt, Genelkurmay Harekat Başkanlığı, Genelkurmay 2'nci Başkanlığı, 1'nci Ordu Komutanlığı görevlerinde de bulundu.

2004 yılında Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na atanan Orgeneral Büyükanıt, TSK Üstün Hizmet Madalyası, Üstün Cesaret ve Feragat Madalyası, Şeref Madalyası sahibi.

Filiz Büyükanıt ile evli olan Orgeneral Büyükanıt, bir çocuk babası.

Genelkurmay Başkanları

Bugüne kadarki Genelkurmay Başkanları ile görev tarihleri şöyle sıralanıyor:

Orgeneral M. İsmet İnönü (3 mayıs 1920-10 kasım 1921),
Mareşal Fevzi Çakmak Mareşal (12 temmuz 1922-12 ocak 1944),
Orgeneral M. Kazım Orbay (12 ocak 1944-30 temmuz 1946),
Orgeneral Salih Omurtak (1 ağustos 1946-8 haziran 1949),
Orgeneral A. Nafiz Gürman (10 haziran 1949-6 haziran 1950),
Orgeneral M. Nuri Yamut (5 haziran 1950-10 nisan 1954),
Orgeneral A. Nurettin Baransel (28 mayıs 1954-25 ağustos 1955),
Orgeneral İ. Hakkı Tunaboylu (25 ağustos 1955-10 ekim 1957),
Orgeneral İ. Feyzi Mengüç (11 ekim 1957-22 ağustos 1958),
Orgeneral M. Rüştü Erdelhun (23 ağustos 1958-27 mayıs 1960),
Orgeneral Ragıp Gümüşpala (3 haziran 1960-4 ağustos 1960),
Orgeneral Cevdet Sunay (4 ağustos 1960-16 mart 1966),
Orgeneral A. Cemal Tural (16 mart 1966-16 mart 1969),
Orgeneral Memduh Tağmaç (16 mart 1969-29 ağustos 1972),
Orgeneral Ö. Faruk Gürler (29 ağustos 1972-6 mart 1973),
Orgeneral Semih Sancar (6 mart 1973-7 mart 1978),
Orgeneral A. Kenan Evren (7 mart 1978-1 temmuz 1983),
Orgeneral Nurettin Ersin (1 temmuz 1983-6 aralık 1983),
Orgeneral M.Necdet Üruğ (6 aralık 1983-2 temmuz 1987),
Orgeneral Necip Torumtay (24 temmuz 1987-3 aralık 1990),
Orgeneral Doğan Güreş (6 aralık 1990-30 ağustos 1994),
Orgeneral İ.Hakkı Karadayı (30 ağustos 1994-30 ağustos 1998),
Orgeneral Hüseyin Kıvrıkoğlu (30 ağustos 1998-28 ağustos 2002),
Orgeneral Hilmi Özkök (28 ağustos 2002-28 ağustos 2006)

Milliyet/Yasemin Çongar/AA
Yayın Tarihi : 28 Ağustos 2006 Pazartesi 09:38:00
Güncelleme :28 Ağustos 2006 Pazartesi 11:41:08


Bu haber hakkında yorum yazmak ister misiniz?